Skýjahula

Almyrkvinn 2026 Fyrirbæri Sólmyrkvatöflur Heimildir Skýjahula Skýringar

Skýjahula
Ský geta valdið því að ekki sjáist til sólar við sólmyrkva.
Í alskýjuðu veðri verður upplifun af sólmyrkva allt önnur en í heiðskíru. Erfitt getur verið að taka eftir litlum deildarmyrkva og ýmis fyrirbæri við almyrkva sjást alls ekki, s.s. sólkóróna, ormaskuggar, blossaperlur, demantshringur, stjörnur eða sólkerfið okkar.
Hins vegar getur almyrkvun verið drungalegri, þegar ekki sést hvað veldur. Lýsingar á sólmyrkvum í annálum benda til þess að stundum hafi verið skýjað, dæmi: (1194-04-22) "Myrkur hið mikla". Á skýjum í fjarska má sjá skugga almyrkvans koma til og fara frá áhorfanda á miklum hraða, um 1 km/s.
Blika og gráblika
Blika, gráblika eða mistur gera stundum kleyft að horfa beint í sólina með berum augum. Ef sól er lágt á lofti við þannig aðstæður verður jafnvel lítill deildarmyrkvi áberandi.
Skýjahuluspá Veðurstofunnar
Dagana fyrir sólmyrkva er unnt að fylgjast með skýjahuluspá Veðurstofunnar fyrir næstu daga.

Líkur á að það sjáist til sólar í ágúst
Hægt er að nota athuganir á skýjahulu frá mönnuðum veðurstöðvum til að meta líkur á að það sjáist til sólar á Vesturlandi í ágúst um kl. 18, en hér höfum við sérstakan áhuga á 12. ágúst 2026 kl. 17:45. Í ljós kemur að ekki er mikill munur á líkum á að það sjáist til sólar á veðurstöðvum við Faxaflóa, Breiðafjörð eða á Vestfjörðum. Hér á eftir eru útreikningar út frá skýjahuluathugunum frá mönnuðum veðurstöðvum á Vesturlandi kl. 18 alla daga í ágúst á árunum 1947-2017.
Við veðurathuganir meta veðurathugunarmenn skýjahulu í áttunduhlutum himins, þ.e. hve mikill hluti himins er þakinn skýjum. Út frá þessum athugunum má reikna líkur á að það sjáist til sólar. Í heild er hlutfall athugana á Vesturlandi með hálfskýjuðu eða betra 23%. Ef gert er ráð fyrir að staðsetning rofs í skýjahulu sé óháð stefnu í sólina, þá má reikna líkur á að það sjáist til sólar og taka meðaltal fyrir allar athuganir. Niðurstaðan er að líkur á að það sjáist til sólar á tilteknum stað á Vesturlandi kl. 18 í ágúst eru 24%.
Ef valinn er léttskýjaðasta veðurstöðin á Vesturlandi á hverjum tíma, þá var hálfskýjað eða betra í 55% tilvika. Einungis var alskýjað samtímis á öllum veðurstöðvum á Vesturlandi í 7% tilvika, og minnsta skýjahula 7/8 eða verri í 24% tilvika.
Líkur á að það hafi sést til sólar á einhverri mannaðri veðurstöð á umræddu tímabili á Vesturlandi kl. 18 í ágúst voru 50%. Því má sjá að unnt er að auka vinningslíkurnar verulega með því að fylgjast með skýjahuluspám, vera hreyfanlegur og elta uppi glufur í skýjahulunni.

Skýjamyrkvun
Þegar ský dregur fyrir sólu þá skynjum við umtalsverða birtuminnkun, en slíkar birtubreytingar eru algengar. Út frá mælingum á sólgeislun má meta hve oft megi búast við og hve miklar slíkar skýjamyrkvanir eru og bera saman við myrkvun frá meðalstórum eða stórum sólmyrkvum.
Skoðaðar voru mælingar á sólgeislun í Reykjavík á 10 mín fresti í 5 ár (2012-2017), með því skilyrði að sólarhæð væri a.m.k. 20° yfir sjónbaug. Ath. að í 98% deildarmyrkvanum 20. mars 2015 var sólin undir 20°. Mesta birtuminnkun á 1 klst var skoðuð. Hún var einu sinni á 5 árum 96% í skúraveðri. Einu sinni á ári má búast við birtuminnkun á innan við 1 klst upp á 94%. Þá má búast við birtuminnkun á 1 klst upp á 86% að meðaltali einu sinni í mánuði.
Ef menn vita ekki af komandi sólmyrkva með 80-90% myrkvun, þá má ætla að hugsanlega taki þeir ekki eftir honum í t.d. skúraveðri þar sem eðlilega megi búast við miklum birtubreytingum.
Þórður Arason, (arason@hergilsey.is), 1. apríl 2018.